بعد از اینکه این قسمت پایانی فصل را بیش از یک بار تماشا کردم و هر بار از نظر احساسی کاملاً در هم شکستم البته در حالی که از تک‌تک لحظاتش لذت می‌بردم نمی‌توانم بگویم از کیفیت بالای آن غافلگیر شدم؛ یا از اینکه فاطمه دگرگون می‌شود؛ یا حتی از اینکه الجین به خاطر تصمیم احمقانه‌اش برای نشان دادن آن عکس به سوفیا زنده نمی‌ماند. با این حال، قسمت دهم فصل چهارم فرام همچنان یکی پس از دیگری شوک‌های تازه‌ای وارد می‌کند. چه اتفاقاتش غیرمنتظره باشند و چه قابل پیش‌بینی، هر تحول جدید در تلاش دیوانه‌وار جید و تابیتا برای بیرون آوردن آن استخوان‌ها، فرار از تونل‌ها و… هر کاری که قرار است بعد از آن انجام دهند، ضربه‌ای تازه به احساسات مخاطب است.
ریتم قسمت بی‌امان است. تنها زمانی که داستان اندکی آرام می‌شود، لحظه‌ای است که می‌خواهد دردناک‌ترین اتفاقات را تا جای ممکن عمیق و طولانی حس کنیم؛ و بعد دوباره با همان شتاب نفس‌گیر ادامه پیدا می‌کند.
قسمت دقیقاً از همان جایی آغاز می‌شود که قسمت نهم پایان یافته بود؛ جایی که جید و تابیتا در حالی که موجودات وحشتناک آن‌ها را محاصره کرده‌اند، درمی‌یابند نقشه بیرون کشیدن استخوان‌ها درست همان‌قدر خطرناک شده که بوید همیشه از آن می‌ترسید. سپس قسمت ما را وارد سفری هولناک‌تر می‌کند.
این مکان، هرچه که باشد، هنوز کابوس‌های بسیار بیشتری برای زندانیانش در آستین دارد. وسط روز ناگهان تاریکی همه‌جا را فرا می‌گیرد. زمین می‌لرزد و همه چیز را زیر و رو می‌کند؛ حتی طلسم محافظ درمانگاه را هم از جا می‌اندازد تا اسمایلی بتواند، خب… به دیدن «مادرش» بیاید.
گروه بوید برای فرار از موجودات به شهر بازمی‌گردند و جید و تابیتا را در تونل‌هایی که ناگهان تغییر شکل داده و راه خروجشان را بسته‌اند، به حال خود رها می‌کنند. در نهایت، شاید تنها به لطف آکوستا امیدی باقی می‌ماند؛ کسی که برخلاف انتظار حاضر نیست تسلیم شود و بوید را متقاعد می‌کند بازگردد. اما بهای این تصمیم، یک فقدان دیگر برای خانواده بوید و الیس است.
در این قسمت اتفاقات بسیار بیشتری رخ می‌دهد؛ از جمله یکی از تلخ‌ترین و دردناک‌ترین مرگ‌هایی که تاکنون در تلویزیون دیده‌ام. من سریال‌های زیادی دیده‌ام، بنابراین وقتی می‌گویم آنچه بر سر ماریل می‌آید مرا کاملاً در هم شکست، واقعاً حرف بزرگی زده‌ام.
از سوی دیگر، هنری تقریباً ماشه اسلحه را به سمت ویکتور می‌کشد، اما درست در آخرین لحظه، ایتن سر می‌رسد و حواس او را پرت می‌کند. و صحبت از ایتن شد؛ وقتی مادرش از تونل‌ها بازنمی‌گردد، واکنش او و قول جولی که می‌گوید از این پس مراقب یکدیگر خواهند بود، نمونه‌ای درخشان از بازی سایمون وبستر و هانا چرا‌می است؛ اجرایی که هم استعداد بالای این دو بازیگر را نشان می‌دهد و هم باورپذیری رابطه خواهر و برادری میان آن‌ها را.
قسمت با لبخند پیروزمندانه سوفیا به پایان می‌رسد؛ در حالی که همه طلسم‌ها را داخل یکی از درختان دوردست می‌اندازد و با لحنی تحقیرآمیز خوش‌بینی پسر سفیدپوش را تحسین می‌کند. وقتی او تنها وسیله‌ای را که مردم را از حملات موجودات محافظت می‌کرد، از بین می‌برد، حتی تصور پیروزی هم دشوار می‌شود. حالا چگونه ممکن است کسی برنده شود؟ و اصلاً بعد از این همه فقدان، «پیروزی» چه معنایی خواهد داشت؟
در این مرحله، احتمال‌های پیش روی فصل پایانی بی‌نهایت هستند؛ اما احتمال فرو رفتن هرچه بیشتر در ناامیدی هم به همان اندازه زیاد است. البته بیش از همه، شخصیت‌هایی این ناامیدی را حس می‌کنند که در پایان فصل عزیزانشان را از دست می‌دهند؛ چه در اثر مرگ و چه در سرنوشتی حتی تاریک‌تر.
در مجموع، شاید همه باید به حرف ویکتور و دوستش گوش می‌دادند. چون حالا که به گذشته نگاه می‌کنیم، به نظر می‌رسد بیرون کشیدن آن درخت، تنها چیزی را که بدترین نیروهای محبوس در جعبه پاندورا را در بند نگه داشته بود، از میان برده است. گذشته از این، اگر کودکان «امید خود را در ریشه‌هایی ریختند که آن نماد را ساختند و آن ریشه‌ها به درخت تبدیل شدند»، شاید بیرون کشیدن همان درخت از ریشه، خودِ امید را نیز از جا کنده باشد.
و این، واقعاً فکر ترسناکی است. یا شاید هم نه. پاسخ را فصل آینده خواهیم فهمید. اما فعلاً بیایید مهم‌ترین لحظات این قسمت را مرور کنیم؛ هرچند حتی پیش از شروع هم می‌دانیم که انجام این کار تقریباً غیرممکن است.
سوفیا پیشنهادی به الجین می‌دهد
همان‌طور که در تمام این فصل بارها شنیده‌ایم، «دانش بهایی دارد.» برای الجین، بهای فهمیدن اینکه مرد زردپوش می‌تواند به شکل افرادی که در شهر فرام جان باخته‌اند مانند سوفیا ظاهر شود، این است که خودش نیز به یکی از همان کسانی تبدیل شود که در شهر فرام می‌میرند.
تنها فرد زنده‌ای که از مرگ الجین باخبر است، کلارا است. از آنجا که او دستورات مرد زردپوش را اجرا می‌کند، بعید است به کسی بگوید در غذاخوری چه اتفاقی افتاده است. علاوه بر این، ما هرگز نمی‌بینیم او چگونه جسد الجین را از بین می‌برد. بنابراین، به عنوان یک بیننده، مشتاقم فهرست بازیگران فصل پنجم فرام را ببینم تا مشخص شود آیا نیتن دی. سیمونز بار دیگر بازخواهد گشت یا نه. از آنجا که هنوز دقیقاً نمی‌دانیم این موجود برای تغییر شکل به انسان‌های دیگر به چه چیزی نیاز دارد ظاهراً لباس یکی از آن موارد است و فقط ده قسمت تا پایان سریال باقی مانده، هیچ چیز بعید نیست.
اما تا زمانی که خلافش ثابت نشود، بهتر است این لحظه را پایان واقعی داستان الجین بدانیم. او در فصل سوم حاضر شد فاطمه را گروگان بگیرد و خونش را برای نوشیدن به او برساند، چون باور داشت او و فرزندش کلید بازگرداندن همه به خانه هستند. این هم به لطف بازی نیتن دی. سیمونز و هم کیفیت فیلمنامه است که با وجود اینکه در آن مقطع اصلاً برایم مهم نبود چه بر سر الجین می‌آید، مرگ او در قسمت دهم فصل چهارم فرام واقعاً… دردناک است. پیش از آن هم می‌بینیم که او تا چه اندازه وحشت‌زده است؛ و این تفاوت بزرگی با زمانی دارد که فصل گذشته تصور می‌کرد زن کیمونوپوش در حال کمک کردن به اوست.
در تصویر الجین با چشمی که از دست داده و با تنها چشم سالمش با احتیاط به سوفیا نگاه می‌کند، چیزی عمیقاً رقت‌انگیز وجود دارد. او در کابین غذاخوری طوری نشسته که انگار همزمان می‌خواهد خودش را تا حد ممکن کوچک کند و در همان حال، بدنش را به سمتی نگه داشته که شاید بتواند از آنجا فرار کند. اما کاملاً روشن است که راه گریزی ندارد و خودش هم این را می‌داند.
با این حال، وقتی مرد زردپوش پشتش را به او می‌کند، باز هم تلاش می‌کند فرار کند؛ اما کلارا راهش را سد می‌کند. لحظه‌ای تلخ از خیانت شکل می‌گیرد؛ رویارویی‌ای پرتنش و آرام. سپس سوفیا برمی‌گردد، با غرور به او می‌گوید هیچ جایی برای پنهان شدن ندارد و او را به زور به قسمت پشتی غذاخوری می‌برد.
شاید نتوان نام این اتفاق را «رستگاری» گذاشت، اما با توجه به اینکه موجودی ناشناخته قبلاً الجین را فریب داده بود یا شاید بعدها مشخص شود تولد و سپس دگرگونی فاطمه واقعاً کلید بازگرداندن همه به خانه بوده، در حالی که «همه» هرگز شامل الجین نمی‌شود اینکه او با وجود آگاهی کامل از سرنوشت شومی که انتظارش را می‌کشد، پیشنهاد سوفیا را رد می‌کند، نوعی رشد شخصیتی است. یا دست‌کم تضادی جالب با رفتار کلارا ایجاد می‌کند. شاید هم نشانه‌ای باشد از اینکه بالاخره درسش را گرفته است. هرچه باشد، دست‌کم اتفاقی مثبت است.
انتخاب‌های بازیگری سیمونز نگاه‌های درمانده، جمع کردن بدنش در خودش و آن لحظه بسیار آرام و مردد که سرانجام دست‌هایش را تسلیم هیولا می‌کند هم اندوه صحنه را بیشتر می‌کنند و هم تنش دراماتیک را تا لحظه نهایی به اوج می‌رسانند.
پس از همه این اتفاقات، قسمت دهم فصل چهارم فرام به‌راحتی باعث می‌شود الجینی را به یاد بیاوریم که نخستین بار با او آشنا شدیم. درست است که اولین حضورش با آن خواب عجیب و وحشت‌زدگی‌اش همراه بود، اما در تمام این مدت، او فقط پسری مهربان بود که می‌خواست مادربزرگش را ببیند.
درست پیش از مرگ هولناک، تنهایی و دردناکش، همان معصومیت اولیه دوباره در وجودش زنده می‌شود. ایمانش نیز همین‌طور. او تا آخرین لحظه نام خدا را صدا می‌زند؛ تا زمانی که دیگر توان ادامه دادن ندارد، تا جایی که درد آن‌قدر غیرقابل تحمل می‌شود که تنها صدای ناله‌های جانکاهش باقی می‌ماند.
در تمام این مدت، سوفیا از بازی کردن با شکارش لذت می‌برد؛ البته نه به معنای واقعی کلمه، چون او مانند تابیتا یا میراندا غذا نیست. سرانجام الجین روی زانوهایش فرو می‌ریزد، سرش به آرامی به یک سمت خم می‌شود… و درست در همان لحظه، خورشید دوباره طلوع می‌کند.
بدیهی است که دعا قرار نبود در این دنیا کارساز باشد. اگر چنین بود، پدر خاتری هنوز زنده بود. کشیشی هم که سوفیا همراه او وارد شهر شد، سرنوشت دیگری پیدا می‌کرد. و احتمالاً مرد زردپوش هم نمی‌توانست در حالی که در قالب آن دختر معصوم کلیسا ظاهر شده، دعا بخواند.
بنابراین، اینکه الجین تا آخرین نفس به ایمانش چنگ می‌زند، شاید از یک نظر ساده‌لوحانه باشد؛ اما در عین حال شجاعانه هم هست و نشان می‌دهد که او واقعاً و عمیقاً باور داشت. همین مسئله، داستان زندگی او را به تراژدی دردناک‌تری تبدیل می‌کند. فارغ از اینکه مخاطبان درباره جنبه‌های مذهبی شخصیت او چه نظری داشته باشند یا چه اشتباهاتی را از او به یاد بیاورند، لحظات پایانی زندگی الجین به‌شدت جانکاه است؛ هم برای خودش و هم برای هر کسی که شاهد این پایان باشد.
«همه‌شان هنوز اینجا هستند»
وقتی اسمایلی در قسمت دهم فصل چهارم فرام وارد درمانگاه می‌شود، واکنش فوری فاطمه پس از احساس حضور او اینکه ناگهان وسط بحثش با ماریل سکوت می‌کند و سپس با وحشت فقط کلمه «نه» را بارها تکرار می‌کند یکی از لحظات درخشان بازی پگاه غفوری است. البته بهترین اجرای او را باید به پایان قسمت اختصاص داد؛ جایی که جمله «یادت باشد من چه کسی بودم» واقعاً نفس‌گیر است.
اما وقتی فاجعه از راه می‌رسد، این ماریل است نه «مادر» موجود، لقبی که جیمی مک‌گوایر آن را به شکلی وحشتناک و دلهره‌آور ادا می‌کند که به شکلی فجیع تکه‌تکه می‌شود.
این صحنه دقیقاً همان کابوسی نیست که پیش‌تر دیده بود؛ خبری از موتورخانه یا بوید نیست. اما به نظر می‌رسد بخشی از وجود ماریل از همان ابتدا می‌دانست این موجود بالاخره روزی به سراغش خواهد آمد. اگر چنین باشد، شاید او درباره جمله قبلی‌اش نیز حق داشت؛ اینکه «همه‌شان هنوز اینجا هستند.» یعنی کسانی که در شهر فرام می‌میرند، هرگز واقعاً آنجا را ترک نمی‌کنند. و همین، لحظات پایانی زندگی او را حتی تلخ‌تر می‌کند.
پایان این فصل پر از اجراهای درخشان و صحنه‌های تأثیرگذار است، اما کاری که کیلن اوم و کلویی ون لندسخوت در صحنه مرگ ماریل و واکنش کریستی انجام می‌دهند، در سطحی کاملاً متفاوت قرار دارد.
وحشت نقش‌بسته بر چهره ماریل، وقتی اسمایلی شکمش را می‌شکافد، نحوه افتادنش روی زمین و ترسش از صدایی که از دهان فاطمه بیرون می‌آید، همگی خیره‌کننده هستند. سپس با آن صدای ضعیف و رو به خاموشی می‌پرسد: «کریستی کجاست؟» و درست پیش از آنکه صحنه به کریستی و الیس در مسیر بازگشت به درمانگاه کات بخورد، از حال می‌رود؛ در حالی که اسمایلی با آرامش دور می‌شود.
هرچند شرایط تقریباً به بدترین حالت ممکن رسیده، اما کیفیت بازی‌ها همچنان بهتر و بهتر می‌شود. چند ثانیه بعد، کریستی با صحنه‌ای خون‌آلود روبه‌رو می‌شود که او را در آستانه در متوقف می‌کند؛ تصویری فراموش‌نشدنی که فراتر از نمایش صرف خشونت در یک سریال ترسناک است. این تصویر تا مدت‌ها در ذهن باقی می‌ماند. این فقط یک مرگ دیگر در میان ده‌ها مرگ این شهر نفرین‌شده نیست؛ این بدترین سناریوی ممکن است.
وقتی ماریل از او عذرخواهی می‌کند، کریستی از او می‌خواهد کنار او بماند و هر دو، پیش از آنکه مرگ واقعاً فرا برسد، برای از دست دادن یکدیگر عزاداری می‌کنند. در همین لحظات، قسمت دهم فصل چهارم فرام از ریتم تند و تدوین سریع میان صحنه‌های مختلف فرار بوید و همراهانش از جنگل، گرفتار شدن جید و تابیتا در تونل‌ها و سایر اتفاقات فاصله می‌گیرد و برای مدتی طولانی روی این لحظه مکث می‌کند.
آن دو در آغوش هم گریه می‌کنند. کریستی بدون ذره‌ای تردید روی زمین غرق در خون کنار زنی می‌نشیند که ابتدا با گرفتار شدن در این شهر او را از دست داد و سپس، به شکلی باورنکردنی، پس از رسیدن اتوبوس دوباره او را پیدا کرد.
باز هم باید تأکید کنم که کلویی ون لندسخوت و کیلن اوم در این صحنه فوق‌العاده ظاهر می‌شوند. عشق و اندوه چنان در هم تنیده‌اند که دیگر نمی‌توان مرزی میان آن دو پیدا کرد. ماریل آرام‌آرام خاموش می‌شود، کریستی در میان عذاب و تردید به او نزدیک می‌شود و در دل آن صحنه خونین و تلخ، عشقی عمیق موج می‌زند.
شیوه‌ای که کریستی پیکر ماریل را در آغوش می‌گیرد، هر بار شکسته‌تر، دردناک‌تر و آمیخته‌تر با گریه می‌شود. اجرایی حقیقتاً شگفت‌انگیز. سپس سریال برای مدتی آن‌ها را رها می‌کند و پس از طلوع خورشید دوباره به درمانگاه بازمی‌گردد. این بار اندوه کریستی را از نگاه بوید می‌بینیم. اکنون نوبت درخشش کلویی ون لندسخوت است؛ با چشمانی اشک‌آلود، نگاهی خیره و شکسته که با وجود خستگی، بی‌رمقی و اشک‌هایی که دیگر برای ریختن نمانده، باز هم پر از اشک می‌شود.
او هنوز همان‌جا روی زمین نشسته است؛ کنار همان پیکر خون‌آلود. هرگز آنجا را ترک نکرده است. وقتی تلاش می‌کند چیزی بگوید بوید با شتاب به سویش می‌رود و او را محکم در آغوش می‌گیرد. در همان لحظه، کریستی از آن شوک و بی‌حسی ناشی از ضربه روحی بیرون می‌آید… و با تمام وجود شیون می‌کشد. واکنش بوید نیز یکی از قدرتمندترین اجراهای هارولد پرینو در تمام دوران بازیگری‌اش است. اما او به‌خوبی می‌داند چه زمانی باید در نقش شخصیت اصلی، فضا را برای درخشش هم‌بازی‌هایش باز بگذارد؛ و دقیقاً همین اتفاق اینجا رخ می‌دهد.
در حالی که بوید می‌کوشد در زمانی که هیچ حرف یا کاری نمی‌تواند اوضاع را بهتر کند، ستون استواری برای دیگران باشد و جهان به معنای واقعی کلمه در اطرافش از هم می‌پاشد، پرینو نیز به‌عنوان بازیگری باتجربه، تکیه‌گاهی محکم برای اجرای درخشان کلویی ون لندسخوت می‌شود و نتیجه، چیزی جز یک شاهکار نیست.
تمام کسانی که در خلق این بخش تلخ و دردناک از قسمت دهم فصل چهارم فرام نقش داشته‌اند، کاری فوق‌العاده انجام داده‌اند. شاید به‌جای تلاش برای پیدا کردن واژه‌های ادیبانه، بهتر باشد فقط همین را بگوییم: این بخش از پایان فصل، بیش از حد عالی است.
…اما جید، تابیتا و آن استخوان‌ها چه می‌شوند؟
اگر تناسخ‌های پیاپی تاکنون برای اثبات این موضوع کافی نبودند، جید و تابیتا بهترین نمونه برای این جمله‌اند: «هرگز تسلیم نشو.» در سراسر قسمت دهم فصل چهارم فرام، بارها به نقطه‌ای می‌رسند که از نظر منطقی نباید زنده بمانند. اما می‌مانند. به شکلی باورنکردنی دوام می‌آورند؛ آن هم در کنار یکدیگر. در همان ابتدای قسمت، جید لحظه‌ای شبیه قهرمانان رمانتیک پیدا می‌کند؛ قهرمانی که حاضر است جانش را فدا کند. او از تابیتا می‌خواهد از نردبان طنابی بالا برود و او را همان‌جا رها کند تا با معطل کردن موجودات، فرصتی برای فرار تابیتا و نجات استخوان‌ها فراهم شود.
اینکه بگویم همچنان از بازی دیوید آلپی در این نقش لذت می‌برم، واقعاً کم‌لطفی است. اعتراف صادقانه و بی‌پرده جید به تابیتا، وقتی می‌گوید درباره محافظت استخوان‌ها از آن‌ها دروغ گفته بود چون فقط با این دروغ می‌توانست رضایت بوید را برای اجرای نقشه جلب کند به شکلی عجیب دوست‌داشتنی از آب درآمده است؛ هرچند واقعاً نباید این‌طور باشد. یعنی واقعاً؟ با چنین سرنوشت بزرگی که در میان است، دروغ گفتی؟! اما بعد، یکی از بهترین دیالوگ‌های قسمت از راه می‌رسد:
«می‌دانی… خوشحالم که تو بودی. اگر قرار بود تمام آن زندگی‌ها را کنار کسی بگذرانم… خوشحالم که آن شخص تو بودی.»
دیوید آلپی اجازه می‌دهد احساسات صحنه خودشان سخن بگویند. او به جای اغراق یا نمایش‌های احساسی افراطی، این جمله را با صداقتی کامل ادا می‌کند. بعضی حرف‌ها حقیقت‌اند و بعضی دیگر، قانون جهان هستی. برای جید، این جمله از جنس قانون است؛ چیزی آن‌قدر بدیهی که نیازی به تأکید یا بزرگ‌نمایی ندارد. راستش را بخواهید، اگر قرار باشد همراه کسی برای بیرون آوردن استخوان‌ها وارد تونل‌های تاریک و متغیر پر از هیولا شوم، صددرصد جید را انتخاب می‌کنم.
و باز هم باید گفت: این همان جید فصل اول است؟ همان آدم خودخواه و آزاردهنده‌ای که با کمال میل حاضر بودم خوراک موجودات شود؟ این میزان رشد شخصیت واقعاً تحسین‌برانگیز است. در حالی که تابیتا همچنان از جید می‌خواهد همراهش بیاید و در سطح زمین نیز درخت کم‌کم در حال فرو ریختن است، قسمت دهم فصل چهارم فرام با تدوین سریع میان این دو موقعیت، لحظه‌به‌لحظه بر اضطراب و هیجان می‌افزاید. درست است که این ساختار تا حدی یادآور پایان قسمت نهم است، اما این بار همه چیز بزرگ‌تر و تأثیرگذارتر شده است.
این همان درام ناب است؛ حتی پیش از آنکه بدترین اتفاقات رخ دهند. موجودات از آن مانع پلاستیکی شکننده عبور می‌کنند، درخت فرو می‌ریزد و زمین را می‌لرزاند، پرتوی نور ظاهر می‌شود و نردبان به پایین می‌افتد. برای چند ثانیه کوتاه و ارزشمند، واقعاً به نظر می‌رسد جید و تابیتا قرار است هر دو به‌سادگی نجات پیدا کنند.
اما… نقطه ضعف کوچکی که سوفیا از قبل در نردبان ایجاد کرده بود، دقیقاً همان لحظه کار خودش را می‌کند. تابیتا دوباره به داخل تونل سقوط می‌کند. جید بی‌درنگ خودش را میان او و موجودات قرار می‌دهد صحنه‌ای که واقعاً قلب آدم را به درد می‌آورد و همان لحظه، هم در سطح زمین و هم در اعماق تونل، جهنم برپا می‌شود. وقتی تصمیم می‌گیرند از همان راهی که آمده بودند بازگردند، با بن‌بست روبه‌رو می‌شوند. دوباره زمین می‌لرزد و ساختار تونل‌ها تغییر می‌کند.
دیوید آلپی در این بخش فوق‌العاده ظاهر می‌شود. او اضطراب و حس خطر را لحظه‌به‌لحظه افزایش می‌دهد و درماندگی جید را در تلاش بی‌وقفه برای محافظت از تابیتا به‌خوبی به تصویر می‌کشد. هر بار که دستش را جلوی تابیتا می‌گیرد، هر بار که بدنش را سپر سقوط سنگ‌ها می‌کند یا در حالی که موجودات و آوار همزمان به آن‌ها نزدیک می‌شوند، با وحشت به عقب می‌خزد، آلپی تمام وجودش را صرف اجرای این صحنه‌ها می‌کند. کمی بعد، وقتی دوباره به این دو شخصیت بازمی‌گردیم، این بار نوبت تابیتاست که ستون استقامت باشد.
جید دیگر امیدش را از دست داده است. شروع به عذرخواهی می‌کند و از شکست دوباره‌شان با حسرت حرف می‌زند. اما تابیتا تسلیم نمی‌شود. او با قاطعیت می‌گوید: «ما قرار نیست اینجا بمیریم.» سپس راه‌حلی پیدا می‌کند؛ اینکه از زیر میله‌هایی که راه خروج را بسته‌اند، زمین را حفر کنند. اما پیش از آن، از جید بابت اینکه حاضر بود جانش را فدای او و استخوان‌ها کند، صمیمانه تشکر می‌کند. با این حال، بهترین لحظه بازی کاتالینا ساندینو مورنو در این پایان فصل زمانی رقم می‌خورد که تابیتا جمجمه دخترشان را پیدا می‌کند. شنیدن دوباره لالایی جید از فصل سوم، آن هم با چنین وضوح و اندوهی در دل تاریکی مطلق، فوق‌العاده تأثیرگذار است.
اما آنچه واقعاً این لحظه را به اوج می‌رساند، واکنش عمیق و خاموش تابیتاست؛ وقتی برای چند لحظه فقط به آن جمجمه خیره می‌شود. موسیقی وهم‌آلود و زیبای این صحنه نیز تأثیر احساسی آن را چند برابر می‌کند. اندکی بعد، بوید، الیس و فاطمه آن‌ها را پیدا می‌کنند و برای بیرون آوردن جید و تابیتا تلاش می‌کنند. اما موجودات دوباره نزدیک می‌شوند. این بار، فاطمه همان کاری را انجام می‌دهد که جید پیش‌تر حاضر بود انجام دهد؛ یا دست‌کم کاری بسیار شبیه به آن. او پشت سر بقیه می‌ماند و پیش از آنکه دگرگونی‌اش کامل شود، فقط یک جمله دردناک به زبان می‌آورد:
«یادتان باشد من چه کسی بودم.»
و سپس، به یکی از همان موجودات تبدیل می‌شود. انگار برای آنکه یک خانواده شانسی برای بقا داشته باشد، باید خانواده‌ای دیگر کاملاً از هم بپاشد. الیس باید فاطمه را از دست بدهد. بوید باید پسر دل‌شکسته‌اش را به زور از کنار او دور کند. همه این‌ها فقط برای آنکه شاید تابیتا بتواند دوباره فرزندان زنده‌اش را ببیند و در همان حال، کودکانی را که سال‌هاست برای نجات فریاد می‌زنند، آزاد کند. ما هنوز نمی‌دانیم هر چهار نفر موفق می‌شوند از تونل‌ها خارج شوند یا نه. حتی نمی‌دانیم جید و تابیتا اصلاً از این نقشه جان سالم به در خواهند برد یا خیر. پاسخ این پرسش‌ها به فصل پنجم موکول شده است.
اگر پایان فصل چهارم فرام یک حقیقت را به ما یاد داده باشد، آن حقیقت این است که در این دنیا، هر دستاورد ارزشمند، بهایی هولناک و سنگین دارد.
هر قسمت که گذشت بیشتر مغزم هنگ کرد
خیلی خوب بود عاشق این سریالم
فصل پنج کی میاد ؟
نمیفهمم چرا الجین و کلارا گردن سوفیا ریغو رو نشکوندن