این فیلم صنعتی ۳۰ دقیقهای که در سال ۲۰۱۱ به کارگردانی ارول موریس ساخته شده و با موسیقی فیلیپ گلس همراه است، بر انسانهایی تمرکز دارد که «شیوه کار کردن جهان» را تغییر دادهاند. تمرکز فیلم بر این افراد، موفقیتهای تکنولوژیک و مدیریتی آنها را برجسته میکند و اهمیت نوآوری و تفکر پیشرو را نشان میدهد. موسیقی گلس با تصاویر و روایت هماهنگ شده و حس تاریخی و مدرن فیلم را تقویت میکند، به طوری که مستند از یک فیلم تبلیغاتی فراتر رفته و به یک روایت تاریخی و فرهنگی ارزشمند تبدیل میشود.
جایگاه فیلم در استراتژی ارتباطی آیبیام
شروع پروسه ساخت فیلم صنعتی «آنها آنجا بودند» بخشی از یک کارزار گسترده ارتباطی بود که در سال ۲۰۱۱ تحت عنوان IBM100 اجرا شد و شامل وبسایت اختصاصی، کتاب «جهان را کارآمدتر کنیم» و مجموعهای از ویدیوها و محتوای چندرسانهای بود. هدف کلان این برنامه، بازخوانی نقش آیبیام در تحول زیرساختهای اطلاعاتی، اقتصادی و اجتماعی جهان طی صد سال گذشته بود.
در این چارچوب، این فیلم صنعتی چند کارکرد کلیدی دارد
- تقویت هویت سازمانی آیبیام بهعنوان شرکت «نوآور، خدماتمحور و مسئلهحلکن» از طریق روایتهای انسانی و تاریخی.
- تبدیل تاریخ فناوری به داستانهای قابلفهم برای مخاطب عمومی، نه فقط متخصصان آیتی، با تمرکز بر تجربه افراد، مشتریان و کارکنان.
- ایجاد سرمایه نمادین برای برند در رقابت با سایر غولهای فناوری، از طریق نمایش سهم آیبیام در پروژههای نمادین مانند رایانههای بزرگ، صنعت هواپیمایی، برنامه فضایی آمریکا و رایانه شخصی.
این فیلم با قرارگرفتن در کنار پروژههایی مانند «نمادهای پیشرفت» که ۱۰۰ نوآوری کلیدی آیبیام را مستند میکنند، نقش دروازهبان روایی را ایفا میکند؛ یعنی مخاطب را از داستانهای فردی به تاریخ کلان نوآوری پیوند میدهد.
ساختار روایی و محتوای تاریخی
فیلم از الگوی روایی خطی ساده (سالشمار خشک) پرهیز میکند و بهجای آن، بافتهای از مصاحبهها، خاطرات و تصویرهای آرشیوی میسازد که چند دهه فعالیت آیبیام را در قالب مجموعهای از لحظههای سرنوشتساز نشان میدهد. با این حال، این لحظهها نزدیک به محورهای تاریخی کلیدی فعالیت آیبیام تنظیم شدهاند.
برخی محورهای برجسته که در روایت فیلم و دیگر مستندات یکصدمین سالگرد آیبیام به آنها اشاره میشود عبارتاند از:
- گذار از تجهیزات محاسبه مکانیکی و کارتپانچ به رایانههای الکترونیکی و سیستمهای عظیم مانند آیبیام ۷۰۱ و بعدتر خانواده سیستم/۳۶۰ که در دهه ۱۹۶۰ بهعنوان «شرط پنج میلیارد دلاری آیبیام» شناخته شد.
- مشارکت آیبیام در سامانههای رزرو کامپیوتری خطوط هوایی (سابر/امریکَن ایرلاینز) که در روایتهای ویدیویی یکصدمین سالگرد آیبیام بهعنوان نمونهای از پیوند فناوری دفاعی و صنعت خدمات معرفی میشود.
- همکاری طولانیمدت با برنامه فضایی آمریکا و نقش رایانهها و متخصصان آیبیام در مأموریتهایی مانند آپولو، که در روایتهای مرتبط، از منظر مسئولیت سنگین و ریسک انسانی بازگو میشود.
- طراحی و تولید رایانه شخصی IBM PC در اوایل دهه ۱۹۸۰ توسط تیمی کوچک که در برخی منابع با عنوان «دوازده مرد خبیث» (دوجین کثیف) یاد میشوند و بهعنوان نمونهای از فرهنگ استارتآپی درون یک شرکت عظیم نشان داده شده است.
در بسیاری از این روایتها، تمرکز فیلم بر افراد است نه صرفاً محصولات؛ یعنی مهندسان، دانشمندان، فروشندگان و مدیرانی که در بزنگاههای تاریخی تصمیم گرفتهاند ریسک کنند، راهحل جدید بدهند یا «خدمت متفاوتی» ارائه کنند. این تأکید انسانی با شعار قدیمی Watson Sr. که «ما دستگاه نمیفروشیم، ما خدمت میفروشیم» همخوان است؛ شعاری که در بازخوانی تاریخ آیبیام بارها نقل شده است.1YouTube – IBM Centennial Film: 100 X 100 – A century of achievements that have changed the world
ویژگیهای فرمی و زبان سینمایی
انتخاب ارول موریس و فیلیپ گلس، نشان میدهد که آیبیام برای این فیلم بهدنبال اثری فراتر از یک ویدئوی تبلیغاتی استاندارد بوده است. موریس در آثارش به استفاده از مصاحبههای روبهدوربین، تصویرهای آرشیوی پردازششده و ساختارهای روایی تأملبرانگیز مشهور است و در این فیلم نیز از ترکیبی مشابه بهره میبرد.2Archive – IBM Centennial Film: They Were There (2011)
برخی ویژگیهای فرمی قابلتوجه عبارتاند از:
- حضور پررنگ گفتوگوهای مستقیم با کارکنان، مدیران و افراد مرتبط با پروژههای مهم که خاطرات شخصی خود را بازگو میکنند و بهجای متنخوانی خشک، بار روایت را بر دوش میکشند.
- استفاده از موسیقی مینیمالیستی فیلیپ گلس که با تکرار و تدریج، حس استمرار و انباشت تاریخی را القا میکند و با مضمون «یک قرن نوآوری پیوسته» هماهنگ است.3DustinChang – I Can be Funny Too: Errol Morris Interview
- ترکیب تصویرهای آرشیوی تاریخی از کارخانهها، آزمایشگاهها، آگهیهای قدیمی و رخدادهای علمی با فیلمبرداری معاصر، و ایجاد پلی بصری بین گذشته و اکنون.
از منظر زبان سینمایی، فیلم گرچه در دسته فیلم صنعتی قرار میگیرد، اما با انتخابهای زیباییشناسانه (موسیقی مؤلف، کارگردان صاحبسبک، تدوین روایی) خود را به قلمرو مستند خلاق نزدیک میکند و همین امر موجب شده است که در پایگاههایی مانند IMDb بهعنوان یک فیلم کوتاه مستند مستقل فهرست شود.4IMDB – They Were There Release info
هویت برند و تصویرسازی از آیبیام
محتوای فیلم در امتداد راهبرد برندسازی آیبیام قرار دارد که شرکت را نه صرفاً بهعنوان تولیدکننده سختافزار، بلکه بهعنوان مسئلهحلکن سیستمی و شریک تحول کسبوکارها معرفی میکند. در منابع رسمی یکصدمین سالگرد، بر مفاهیمی مانند «خدمت»، «نوآوری مسئولانه» و «ایجاد زیرساخت برای کارکردن بهتر جهان» تأکید میشود که در فیلم نیز بازتاب مستقیم دارد.5prnewswire – IBM Turns 100
چند محور هویتی که فیلم روی آنها کار میکند:
- انسانمحوری: برجسته کردن افراد عادی (مهندسان، فروشندگان، محققان) که در پسِ فناوریها قرار دارند و از زبان خودشان روایت میکنند که چگونه یک پروژه پیچیده را به سرانجام رساندهاند.6YouTube – IBM Centennial Film They Were There – People who changed the way the world works
- مسئولیت اجتماعی و امنیت: اشاره به پروژههایی که مستقیماً با امنیت جانی انسانها گره خوردهاند، مانند برنامه فضایی و سامانههای حیاتی رزرو و تراکنش، تا آیبیام را بهعنوان شرکتی قابل اعتماد معرفی کند.7Youtube – IBM Centennial Film They Were There People who changed the way the world works
- نوآوری مستمر: پیوند زدن دستاوردهای قدیمی (مانند کارتپانچ و رایانههای اولیه) با فناوریهای نوین، و نشان دادن اینکه آیبیام در هر نسل، خود را دوباره اختراع کرده است.
این ویژگیها با سایر محصولات رسانهای آیبیام در پروژه IBM100، از جمله فیلم «۱۰۰×۱۰۰» و بخش «نمادهای پیشرفت» هماهنگ است که هر یک بر نوآوری، مقیاس جهانی و تأثیر اجتماعی تأکید دارند.8SlashGear – IBM Presents Centennial Short Film, 100 Years Of Achievements That’ve Changed The World
معرفی فیلم و مشخصات تولید
«آنها آنجا بودند» یک فیلم مستند کوتاه شرکتی است که به مناسبت صدمین سالگرد تولد آیبیام (تأسیس ۱۹۱۱، جشن صدمین سال ۲۰۱۱) تولید شده است. عنوان کامل آن «صدمین سالگرد آیبیام: آنها آنجا بودند کسانی که جهان را به شیوهای نو به کار واداشتند» است.
- کارگردان: ارول موریس، مستندساز برنده اسکار برای فیلم «مه جنگ» که به دقت آرشیوی و مصاحبهمحور بودن آثارش شناخته میشود.
- موسیقی: فیلیپ گلس، آهنگساز مینیمالیست برجسته که ساخت موسیقی متن این فیلم معرفی شده است.
- مدتزمان: حدود ۳۰ دقیقه؛ نسخههای آنلاین فیلم در پلتفرمهایی مانند ویمیو و یوتیوب به همین طول شناخته میشوند.
- سفارشدهنده و صاحب اثر: شرکت آیبیام در چارچوب برنامه IBM100 برای بزرگداشت یک قرن نوآوری و خدمت.
این فیلم در کنار دیگر تولیدات یکصدمین سالگرد آیبیام مانند فیلم «۱۰۰×۱۰۰ – یک سده دستاوردها» و پروژه «نمادهای پیشرفت» قرار میگیرد که همگی برای روایت تاریخ و تأثیر فناوریهای آیبیام بر جهان طراحی شدهاند.
جمعبندی تحلیلی
«آنها آنجا بودند» نمونهای از تکامل فیلم صنعتی از یک ابزار صرفاً اطلاعرسان یا تبلیغاتی به یک مدیوم روایی پیچیدهتر است که بهطور همزمان تاریخ، هویت و استراتژی را در قالب یک مستند سینمایی تلفیق میکند. در این فیلم، آیبیام بهجای فهرست کردن ویژگیهای فنی محصولات، داستان انسانها و تصمیمهایی را تعریف میکند که پشت نوآوریهای بزرگ بودهاند و از این طریق، برند را با ارزشهای انسانی، مسئولیتپذیری و آیندهنگری گره میزند.
برای مطالعه مستقیم فیلم و جزئیات بیشتر، نسخههایی از آن در پلتفرمهایی مانند ویمیو و یوتیوب با عنوان «صدمین سالگرد آیبیام: آنها آنجا بودند کسانی که جهان را به شیوهای نو به کار واداشتند» در دسترس است و اطلاعات تکمیلی نیز در پایگاههایی مانند IMDb و ویکیپدیا ثبت شده است.
منابع
- 1
- 2
- 3DustinChang – I Can be Funny Too: Errol Morris Interview
- 4IMDB – They Were There Release info
- 5prnewswire – IBM Turns 100
- 6
- 7
- 8