در ادامهٔ این فیلم صنعتی، توجه به جزئیات انسانی و حرکات تکراری کارگران در کنار مقیاس عظیم کارخانه، تضادی ایجاد می‌کند که فیلم را از یک مستند صنعتی استاندارد فراتر می‌برد. تماشاگر همزمان که فرآیند ساخت خودرو را می‌بیند، با نوعی نگاه اجتماعی و فلسفی به مفهوم کار یدی در عصر ماشین نیز روبه‌رو می‌شود. نتیجهٔ این ترکیب، اثری است که هم یک سند از تولید صنعتی است و هم تأملی درباره نقش انسان در دل ساختار ماشینی مدرن. ¹

زمینهٔ تولید و مکان فیلم‌برداری

فیلم صنعتی انسانی، بسیار انسانی در تابستان ۱۹۷۲ در سالن‌های تولید کارخانهٔ سیتروئن در رن و در نمایشگاه خودروی پاریس در همان سال فیلم‌برداری شد و در سال ۱۹۷۴ منتشر گردید. مالّه در این اثر به سراغ محیط واقعی کار کارخانه رفته و حضور کارگران، ماشین‌آلات و فضای تولید را ثبت کرده است.

ساختار و سبک بصری

یکی از ویژگی‌های بارز فیلم، استفاده از شیوهٔ «سینما وِریته» و گزارش بدون راوی است؛ یعنی دوربین صرفاً مشاهده می‌کند و تفسیر کلامی بیرونی وجود ندارد، تا بیننده خود تأثیر تکرار، ریتم و نوسان احساسات کارگران را از طریق تصاویر درک کند. این انتخاب سبکِ روایت به فیلم حالتی تأمل‌برانگیز و شاعرانه دربارهٔ کار صنعتی می‌دهد. ²

لوئیس ماله کارگردان فیلم صنعتی انسانی، بسیار انسانی

تشریح مراحل تولید خودرو در فیلم

فیلم به‌صورت مرتب بخش‌هایی از مراحل تولید خودرو را نشان می‌دهد: از قطعه‌سازی و پرسکاری، جوشکاری و بدنه‌سازی، تا رنگ‌آمیزی و مونتاژ نهایی؛ این تسلسل تصویری کمک می‌کند تا رابطهٔ میان اجزا، ماشین‌آلات و نیروی انسانی در فرایند صنعتی روشن شود. ³

تمرکز بر تجربهٔ کارگر و موضوعِ بیگانگی

مالّه در فیلم صنعتی انسانی، بسیار انسانی به‌جای ارائهٔ یک گزارش اقتصادی خشک، روی تجربهٔ فردی کارگران تمرکز می‌کند: تکرارِ حرکات، تمرکز خسته‌کننده، و گاه لحظاتی از شخصیت و انسانیت که با وجود یکنواختی کار، بیرون می‌زند. نقدِ پنهانِ فیلم به شکلِ لطیف‌تری مسئلهٔ بیگانگی و تأثیرِ تولید انبوه بر فرد را مطرح می‌سازد.

تکنیک‌های فیلم‌برداری و گروه تولید

فیلم عمدتاً توسط لوئیس مالّه و تیمِ کوچکِ فیلم‌برداری‌اش (از جمله اتین بکر در بخش تصویربرداری) ساخته شده و تدوین توسط سوزان بارون انجام شده است؛ این تیم نسبتاً کوچک به مالّه اجازه داد تا با نزدیک‌شدن به محیط کاری، نماهایی صمیمی و جزئیاتی دقیق از بدنِ کار و ماشین را ثبت کند. ⁴

خصلت انتقادی و سیاسیِ زیرپوستی

اگرچه فیلم به‌ظاهر از یک گزارش صرف صنعتی فراتر نمی‌رود، اما در پسِ تصاویرش نقدهایی اجتماعی و سیاسی جای دارد: نشان‌دادن تضاد میان جلوه‌های «مدرن» کارگاه‌های بزرگ و آرتیفکت‌های «از کار افتاده»ٔ وضعیتِ انسانی، و همچنین تقابل تصویر نمایشگاهی محصول (در نمایشگاه خودرو) با «حقیقتِ» پشتِ صحنهٔ تولید. این خوانش‌ها باعث شده‌اند منتقدان آن را اثری تأمل‌برانگیز در باب وضعیتِ کار در فرانسهٔ دههٔ ۱۹۷۰ بدانند. ⁵

عنوان فیلم و ارجاع فلسفی

عنوان فرانسوی فیلم Humain, trop humain است که آشکارا به اثرِ فریدریش نیچه اشاره دارد و خوانشی فلسفی را به فیلم پیوند می‌زند: عنوان یادآور این پرسش است که «انسانیتِ بیش از حد» در چه چیزی متجلی می‌شود و چگونه سازوکارهای صنعتی می‌توانند وجوهی از انسانیت را دگرگون یا برجسته کنند؛ این ارجاع به فیلم عمقِ تفسیری بیشتری می‌دهد.

بازتابِ منتقدانه و جایگاه در تاریخ سینمای مستند

منتقدان و تاریخ‌نگاران سینما اغلب «انسانی، بسیار انسانی» را یکی از موفق‌ترین آثار غیرفیکشن لوئیس مالّه و نمونه‌ای برجسته از مستندهای کارخانه‌ای دههٔ ۱۹۷۰ می‌دانند؛ برخی آن را فیلمی شاعرانه و دقیق در ثبتِ وضعیت کار صنعتی و برخی دیگر آن را اثری انتقادی دربارهٔ مناسباتِ کار و سرمایه ارزیابی کرده‌اند. این فیلم در آرشیوها و برنامه‌های بازپخش تخصصی (مثل Criterion Channel یا Curzon Home Cinema) مورد بازپخش قرار گرفته است. ⁶

میراث و دسترسی امروز

فیلم از منظر تاریخی نقش مهمی در دستهٔ فیلم‌های صنعتی بازی می‌کند و به‌خاطر ثبتِ واقعیِ خط تولیدِ سیتروئن در آن دوره، منبع تصویری ارزشمندی برای پژوهشگران تاریخ صنعت و سینماست؛ نسخه‌های مختلفی از آن در آرشیوها، مجموعه‌های فیلم کلاسیک و نسخه‌های خانگی (مثلاً انتشار دی‌وی‌دی) در دسترس قرار گرفته‌اند.

منابع

1
Unifrance – Human Too Human / A Human Condition
2
IMDb – A Human Condition (1974)
3
mediafilm.ca – Humain Trop Humain
4
Letterboxd – A Human Condition (1974) – Louis Malle, René Vautier
5
ica.art – Humain, trop humain by Louis Malle
6
POV Magazine – The Outsider

نگاهی به «انسانی، بسیار انسانی»؛ فیلم صنعتی کارخانه خودروسازی سیتروئن